“Học chỉ hay hay để đi thi” là thảm họa!.

Không phải vào ĐH là con đường tiến thân vẻ vang độc nhất vô nhị

Đây là một áp lực rất lớn của một triết lý hư danh trong từng lớp chúng ta, chịu ảnh hưởng của nhiều thế kỷ chịu đô hộ và phong kiến. Hướng nghiệp kém   đã đành việc kỳ vọng vào ĐH là quá lớn, do triết lý “hư văn, khoa cử, quan trường” từ thời phong kiến còn rơi rớt lại - như ông nói.

Học để đi thi, chỉ lấy đi thi vào ĐH là con đường gần như là độc nhất vô nhị đối với thanh niên nước nhà - Đấy là một thảm họa, vung phí tiền, thời gian, công sức của cả gia đình và tầng lớp.

TSKH Phạm Minh Hạc, nguyên Viện trưởng Viện Khoa học Giáo dục. Ở Anh, sau lớp 10 là phân luồng rất rõ; em nào tiếp tục lên học lớp 11, 12 gọi là A (phân ban hẹp để vào các trường ĐH ứng).

Họ phân thành 2 luồng rõ rệt, thậm chí có tỷ lệ phần trăm. Nhiều em còn chịu sức ép từ gia đình, thưa ông?  Đúng. Chúng ta chịu ảnh hưởng từ thời Lý đến ngày nay (hơn 10 thế kỷ) cái “hư văn, khoa cử và quan trường”.

Ở Pháp, đến lớp 7 thì học 1 năm hướng học và hướng nghiệp; nghĩa là vẫn học chương trình thường nhật nhưng người ta gọi năm học đó là hướng học và hướng nghiệp bởi bắt đầu từ đấy là hướng nghiệp rất rõ.

Việc phân luồng như nhiều nước thực hành, chúng ta khó thực hành theo hay sao?  Từ năm 1996, tại Hội nghị Trung ương 2, khóa VIII đã đặt ra vấn đề phân luồng trong Nghị quyết Trung ương 2 về giáo dục. Rút cục trên thực tiễn chương trình phân ban đã bị hủy bỏ. Các vị phụ huynh phải hiểu, đánh giá đúng con mình, đừng tạo áp lực.

Việc học một ngành, ra làm việc ngành khác, ông có cho rằng “kiểu gì thì có kiến thức cũng tốt; tri thức đó sẽ hỗ trợ cho công việc của người ta dù công việc đó trái với ngành được đào tạo”?   Với từng trường hợp cụ thể thì phải nghiên cứu, nhưng nói chung thì không tốt. Chúng ta cần phổ thông rộng rãi mục đích giáo dục, làm cho mọi xã hội nhân dân, nhất là những gia đình có con em vừa sang trọng kỳ thi vào ĐH hoặc sắp học lớp 12 nhận thức rõ: học để thành người và thành nghề.

Phân luồng là luồng này đi học nghề, luồng kia đi ĐH. Như thế là không đánh giá đúng được năng lực của mình, trước tiên là không hiểu rõ bản thân của mình.

Ở các nước, họ tổ chức phân luồng. Xã hội cần những con người có đạo đức và tay nghề. Tôi biết có người tốt nghiệp Đại học Y ra mở cửa hàng gỗ và họ thúc với công việc ngày nay.

Ở đây có cả vấn đề không đánh giá đúng mình, không đánh giá đúng ngoại cảnh, thể diện một cách hão huyền. Thực ra, công tác hướng nghiệp gồm 4 nội dung: Mỗi học trò phải hiểu đúng năng lực; hiểu được hứng thú của mình; năng lực, hứng này có đáp ứng yêu cầu thị trường cần lao không; tình cảnh kinh tế gia đình mình như thế nào? Cả 4 điều này chúng ta không nói rõ để từng học trò, từng gia đình hiểu.

Đó có phải sự phân luồng?  Đó là phân ban chứ không phải phân luồng. 18 tuổi, nhưng không vạch được đường đời, cho rằng hoài vọng, kỳ vọng vào ĐH là độc nhất vô nhị. Thứ nữa, nhà trường phối hợp với gia đình phải làm tốt công tác hướng nghiệp, giúp các em hiểu, đánh giá được bản thân mình. GS. Như nước Đức, sau lớp 5 đã phân luồng: đi học để ra nghề hay đi vào một trường trung học để lên ĐH.

Có những em hiểu được mình, nhầm thì sửa. Trong từng lớp Việt Nam hiện thời, nuôi con học đến lớp 12 thì đại bộ phận theo triết lý “Học để thi đại học”, thậm chí là vào trường nào cũng được, dù không biết học ra để làm gì. Thậm chí có những trường hợp tự sát chỉ vì thất vọng. HCM: Trong tổng số thí sinh thi vào một số trường, chỉ có 25% biết mình nên chọn nghề gì.

Có thể đấy cũng là một phản ứng vô vọng do áp lực của gia đình, kiểu như nuôi con như thế, con phải vào đại học, trở thành bác sĩ, kỹ sư. Ngoài gia đình, còn dư luận từng lớp nữa, nhất là với những trường hợp được ngóng học giỏi mà không may thi trượt. Nhiều trường hợp thất vọng, nhưng không đến mức quá lớn. Hoài Hương (thực hành). Ví dụ ,ở Trung Quốc là 50:50, tức là 50% học hết THCS thì đi học nghề, còn 50% học tiếp để vào ĐH.

Nhưng có lẽ nào không có biện pháp nào để giảm bớt “bi kịch”?  Phải nhận công tác hướng nghiệp ở khối THCS và THPT làm rất kém. Lâu nay, làm gì có ai hướng nghiệp cho học sinh đâu, toàn các em tự tìm hiểu. Trường hợp quá bức xúc dẫn đến mâu thuẫn cực độ, không có lối thoát thì là cá biệt, nhưng cá biệt đó sinh ra từ đại thể.

Khi không đạt được thì sức ép của gia đình dẫn đến hậu quả không hay. Nhưng đây lại là một vấn đề khác, nói thì rất dài. Chúng tôi có con số của các nhà tâm lý học ở TP. Hiện giờ, số trường nghề quá ít, chúng lại được đôn từ cao đẳng lên ĐH. Tay nghề có thể là công nhân, kỹ sư hay nhà khoa học. Còn chúng ta có chủ trương phân ban, nhưng phân theo khoa học tự nhiên, khoa học kỹ thuật, khoa học tầng lớp; do ít người vào học khoa học từng lớp quá thì lại có một ban chung.

Lúc đó câu hỏi “dừng lại, hay đi tiếp” cũng rất đau đầu. Riêng tỉnh Vĩnh Phúc bắt đầu từ năm ngoái có chủ trương phân luồng: Anh nào đi học nghề thì được cho tiền đi học. Khi không đạt được cho nên thất vọng tột đỉnh. Ở nước ta trước đây đã có sự phân chia từ hết lớp 9; em nào lên THPT vào ban A thì học đẵn môn Toán, Lý, Hóa.

Tự vẫn do áp lực   Những năm gần đây, cứ vào đợt công bố điểm thi ĐH, không ít thí sinh rơi vào stress vì thi trượt.

Nhưng từ đó đến nay không ai thực hiện. Xin cảm ơn ông về cuộc trò chuyện. Đó chính là một lý do dẫn đến các trường hợp trầm mình. Trái ngành là không tốt!   Có một số sinh viên thi vào được những trường danh giá, đòi hỏi lực học rất tốt mới thi đỗ, nhưng trong quá trình học lại nản vì mọi thứ không như mình tưởng.

Có nước là 40:60, nhưng cốt tử là 50:50. Nhà trường phải kết hợp với gia đình hướng nghiệp cho các em. Có những con số chúng ta không bao giờ đưa: có bao lăm người tốt nghiệp Đại học Y không đi làm tại các tỉnh, mà ở lại Hà Nội, thậm chí làm việc tại các cửa hàng. Ông có nhận xét gì về các trường hợp này?   Nói riêng trong trường hợp tự tử khi đi thi không đạt đề nghị, nếu xét dưới giác độ cá thể thì: Hành động thi trượt mâu thuẫn với kỳ vọng, tức là sự kỳ vọng quá lớn dẫn đến thất vọng tột bậc và dẫn đến tự sát.